چطور در برابر مشتری که می‌گوید «فلان جا ارزان‌تر است» بایستیم؟

نوشته دکتر مازیار میر 

نویسنده و محقق مذاکره و زبان بدن در ایران

چکیده

یکی از چالش‌های همیشگی نمایندگان فروش بیمه در ایران، مواجهه با جمله «فلان جا ارزان‌تر است» است. این مقاله با رویکردی علمی و مبتنی بر آخرین دستاوردهای علوم شناختی و مذاکره، به تحلیل ریشه‌های این اعتراض می‌پردازد و راهکارهای عملی برای تبدیل تهدید قیمت به فرصت ارزش‌آفرینی ارائه می‌دهد. با تلفیق نظریه‌های مذاکره دانشگاه هاروارد، یافته‌های نورومارکتینگ و تجربیات بومی صنعت بیمه ایران، مسیر جدیدی برای غلبه بر غول‌های قیمت ترسیم شده است.

مقدمه

مسئله همیشگی به نام «قیمت»

احتمالاً برای شما هم پیش آمده که پس از ساعتها تلاش برای نیازسنجی و ارائه راهکار مناسب، ناگهان مشتری با خونسردی تمام می‌گوید: «فلان شرکت قیمت کمتری داده.» این لحظه، آزمون واقعی مهارت‌های مذاکره شماست. بسیاری از فروشندگان در این نقطه یا عقب‌نشینی می‌کنند و تخفیف می‌دهند، یا حالت تدافعی به خود می‌گیرند و شرکت رقیب را تخریب می‌کنند. هر دو استراتژی اشتباه است.

در صنعت بیمه ایران، جایی که محصولات در نگاه اول مشابه به نظر می‌رسند، قیمت به پرچمدار رقابت تبدیل شده است. اما حقیقت این است که مشتری واقعی به دنبال **ارزش** است، نه صرفاً قیمت پایین‌تر. مشکل آنجاست که ما به عنوان فروشنده، نتوانسته‌ایم ارزش واقعی محصولمان را به درستی تصویرسازی کنیم .

بخش نخست

چرا مشتری می‌گوید «فلان جا ارزان‌تر است»؟

۱. سوگیری‌های شناختی در تصمیم‌گیری مالی

تحقیقات علوم اعصاب شناختی نشان می‌دهد که مغز انسان در مواجهه با هزینه، مراکز مرتبط با درد را فعال می‌کند. وقتی مشتری می‌گوید جای دیگری ارزان‌تر است، ممکن است صرفاً تحت تأثیر **اثر لنگر (Anchoring Effect)** قیمت پایین‌تر قرار گرفته باشد. ذهن او روی یک عدد ارزان‌تر قفل کرده و توانایی دیدن ارزش‌های افزوده را از دست داده است .

۲. استراتژی آزمون (Test Strategy)

بسیاری از مشتریان حرفه‌ای، به ویژه در بیمه‌های سازمانی، با طرح جمله «جای دیگر ارزان‌تر است» در واقع شما را می‌آزمایند. آنها می‌خواهند بدانند:
– آیا شما به محصول خود ایمان دارید؟
– آیا می‌توانید منطق قیمت خود را توضیح دهید؟
– آیا آماده مذاکره هستید یا سریع تسلیم می‌شوید؟

۳. ترس از تصمیم‌گیری اشتباه (زیان‌گریزی)

بر اساس نظریه **زیان‌گریزی (Loss Aversion)** کانمن و تورسکی، ترس انسان از دست دادن، دو برابر قوی‌تر از انگیزه‌اش برای به‌دست آوردن است. مشتری می‌ترسد اگر گران‌تر بخرد، بعداً پشیمان شود. جمله «فلان جا ارزان‌تر است» در واقع فریاد ترس اوست: «می‌ترسم کلاه سرم برود!» .

بخش دوم

استراتژی‌های بنیادین برای مقابله با اعتراض قیمت

۱. تکنیک توقف و تنفس (Pause & Breathe)

اولین واکنش شما حیاتی‌ترین لحظه مذاکره است. اگر بلافاصله شروع به دفاع کنید یا تخفیف بدهید، باخته‌اید. چند ثانیه سکوت کنید، نفس عمیق بکشید

و با خونسردی بگویید: «متوجه شدم. این نکته خیلی مهمی است که مطرح کردید. بگذارید کمی دقیق‌تر درباره‌اش صحبت کنیم.»

این تکنیک سه فایده دارد: به شما زمان می‌دهد تا فکر کنید، به مشتری نشان می‌دهد خونسرد هستید، و اعتبار حرف او را تأیید می‌کند بدون اینکه تسلیم شده باشید .

۲. تکنیک پرسشگری سقراطی (Socratic Questioning)

به جای دفاع، حمله هوشمندانه کنید. با پرسش‌های هدفمند، مشتری را به سمت کشف تفاوت‌ها هدایت کنید:

– «به جز قیمت، چه معیارهای دیگری برای مقایسه دارید؟»
– «آن شرکتی که مد نظر شماست، چه پوشش‌هایی ارائه می‌دهد؟»
– «در زمان خسارت، فرآیند پرداخت آنها چقدر طول می‌کشد؟»
– «آیا خدمات پس از فروش و پشتیبانی شبانه‌روزی دارند؟»

۳. تکنیک جداسازی قیمت از ارزش (Unbundling Value)

تحقیقات **دکتر رابرت چالدینی** در روانشناسی اجتماعی نشان می‌دهد که انسان‌ها وقتی ارزش را به صورت جزء‌به‌جزء می‌بینند، راحت‌تر هزینه

می‌پردازند. پیشنهاد خود را به اجزای ارزش‌آفرین تفکیک کنید:

– پوشش پایه
– خدمات اضافی
– پشتیبانی اختصاصی
– سرعت پرداخت خسارت
– اعتبار برند

سپس نشان دهید که قیمت بالاتر شما، در ازای دریافت این ارزش‌های افزوده است .

بخش سوم

تکنیک‌های عملیاتی در جلسه مذاکره

۱. تکنیک «ارزان‌تر، اما به چه قیمتی؟»

وقتی مشتری می‌گوید جای دیگری ارزان‌تر است، با کنجکاوی واقعی بپرسید:

«می‌توانید دقیقاً بگویید آن پیشنهاد چه پوشش‌هایی داشته؟ شاید من هم بتوانم همان شرایط را برایتان فراهم کنم.»

این سؤال دو کارکرد دارد:

نخست اینکه مشتری را وادار به مقایسه واقعی می‌کند

دوم اینکه اگر واقعاً پیشنهاد رقیب محدودیت‌هایی داشته باشد، خود مشتری متوجه تفاوت می‌شود.

۲. تکنیک «قیمت در برابر هزینه» (Price vs. Cost)

یک اصل طلایی در مذاکره بیمه:

قیمت چیزی است که امروز می‌پردازید، هزینه چیزی است که در طول زمان پرداخت خواهید کرد.** به مشتری توضیح

دهید که ممکن است امروز چند درصد بیشتر پرداخت کند، اما در زمان خسارت، هزاران درصد بیشتر دریافت کند.

نمونه دیالوگ:

«آقا/خانم … حق کاملا با شما است، پیشنهاد ما حدود ۵٪ گران‌تر است. اما بگذارید با هم محاسبه کنیم: اگر سالی یک بار خسارت بگیرید و

شرکت رقیب به دلیل محدودیت پوشش، فقط ۵۰٪ خسارت شما را بپردازد، در نهایت هزینه نهایی برای شما چقدر بیشتر از بیمه‌نامه ما خواهد بود؟»

شماره طلایی مجموعه ما در اختیار شما است برای مشاوره و استفاده از حداکثر پوشش بیمه ایی و تخفیفات بیمه ایی و ….

۳. تکنیک داستان‌سرایی (Storytelling)

مغز انسان برای داستان طراحی شده، نه برای آمار. به جای ارائه جدول مقایسه، یک داستان واقعی تعریف کنید:

«سال گذشته مشتری دیگری داشتیم که مثل شما بین دو پیشنهاد مردد بود. پیشنهاد ارزان‌تر را انتخاب کرد، اما متأسفانه وقتی تصادف کرد …» .

۴. تکنیک «مقایسه منصفانه» (Apple-to-Apple Comparison)

گاهی مشتری ناآگاهانه دو محصول غیرقابل مقایسه را کنار هم می‌گذارد. وظیفه شما این است که با حفظ احترام، تفاوت‌ها را شفاف کنید. یک جدول دو

ستونی تهیه کنید و با مشارکت خود مشتری، ویژگی‌ها را یکی‌یکی مقایسه کنید .

بخش چهارم

رویکرد پیشگیرانه

بمباران ارزش پیش از رسیدن اعتراض

قدرتمندترین استراتژی برای مقابله با اعتراض قیمت، پیشگیری از وقوع آن است. اگر پیش از آنکه مشتری بپرسد «چرا گران‌تر است؟» به او نشان دهید

«چرا ارزشش را دارد»، اعتراض قیمت یا رخ نمی‌دهد یا بسیار ضعیف مطرح می‌شود.

۱. معماری گفتگوی استراتژیک

در ۱۰ دقیقه ابتدایی جلسه، پیش از آنکه حتی بحث قیمت مطرح شود، بنای ارزش را محکم کنید. **دکتر آلوین الیوت راث**، برنده جایزه نوبل اقتصاد،

نشان داده که اختصاص زمان برای ایجاد ارتباط دوستانه پیش از فروش، نرخ شکست را از ۳۳٪ به ۵٪ کاهش می‌دهد .

۲. مدل PROBLEM-SOLUTION-BENEFIT

ارائه خود را بر اساس این مدل طراحی کنید:
– **مسئله:** چه خطری مشتری را تهدید می‌کند؟
– **راهکار:** بیمه‌نامه ما چگونه این مسئله را حل می‌کند؟
– **منفعت:** نتیجه این راهکار چه آرامش و امنیتی برای مشتری دارد؟

۳. تکنیک آیینه‌سازی (Mirroring) و هماهنگی با تیپ شخصیتی

بر اساس مدل **DISC**، هر مشتری تیپ شخصیتی متفاوتی دارد. مشتریان نوع D (سلطه‌جو) به آمار و ارقام علاقه دارند، نوع I (تأثیرگذار) به داستان و

هیجان، نوع S (با ثبات) به امنیت و اعتماد، و نوع C (تحلیل‌گر) به جزئیات فنی. تطبیق سبک ارائه با تیپ شخصیتی مشتری، ارزش درک شده را به شدت

افزایش می‌دهد .

بخش پنجم

زبان بدن در برابر اعتراض قیمت

در لحظه‌ای که مشتری می‌گوید «فلان جا ارزان‌تر است»، زبان بدن شما پیام‌های قدرتمندی منتقل می‌کند:

کارهایی که باید انجام دهید:

– **تماس چشمی پایدار:** نشانه اعتماد به نفس
– **کمی خم شدن به جلو:** نشانه علاقه و توجه به حرف مشتری
– **باز بودن دست‌ها:** نشانه صداقت و گشاده‌رویی
– **تکان دادن سر به نشانه فهمیدن:** تأیید بدون تسلیم

کارهایی که نباید انجام دهید:

– **دست به سینه شدن:** حالت تدافعی
– **نگاه به پایین یا اطراف:** نشانه ضعف یا دروغ
– **تکان‌های عصبی:** نشانه استرس
– **عقب کشیدن صندلی:** تمایل به فرار از موقعیت

بخش ششم

مطالعه موردی (Case Study) از صنعت بیمه ایران

**شرایط اولیه:**

آقای الف، نماینده بیمه با ۵ سال سابقه، در جلسه فروش بیمه عمر سازمانی برای یک شرکت ۱۰۰ نفره. مدیر منابع انسانی می‌گوید: «پیشنهاد شما

خوب است، اما شرکت ب assurance قیمت کمتری داده.»

**اشتباه رایج:**

«ما خدمات بیشتری می‌دهیم، برای همین گران‌تر است.» (دفاعی و کلی)

**مذاکره هوشمندانه با تکنیک‌های این مقاله:**

۱. **توقف و تنفس** (۳ ثانیه سکوت)

۲. **پرسش سقراطی:** «چه خدماتی از آنها گرفته‌اید که به قیمت پایین‌تر رسیده‌اند؟»

۳. **مشخص شدن تفاوت:** شرکت رقیب پوشش فوت ناشی از بیماری‌های خاص را حذف کرده

۴. **داستان‌سرایی:** «سال گذشته مشابه همین وضعیت برای شرکتی پیش آمد که …»

۵. **محاسبه هزینه نهایی:** مقایسه ریسک حذف پوشش بیماری خاص با تفاوت ۳٪ قیمت

نتیجه:

مدیر منابع انسانی نه تنها پیشنهاد را پذیرفت، بلکه به تیم خود گفت «ارزش این تفاوت قیمت را ببینید.»

جمع‌بندی و چک‌لیست عملیاتی

هفت اصل طلایی برای مقابله با اعتراض قیمت:

۱. **هرگز اولین واکنش، تخفیف نباشد.** تخفیف سریع، نشانه ضعف است.
۲. **اعتراض قیمت را به رسمیت بشناسید**، نه اینکه نادیده بگیرید یا دفاع کنید.
۳. **با پرسش‌های هوشمندانه**، پشت پرده اعتراض را کشف کنید.
۴. **ارزش را جزء‌به‌جزء نشان دهید** تا قیمت توجیه شود.
۵. **تفاوت قیمت را به هزینه نهایی تبدیل کنید** با نگاه به آینده.
۶. **از داستان و مثال واقعی استفاده کنید** تا باورپذیری افزایش یابد.
۷. **زبان بدن خود را کنترل کنید** و اعتماد به نفس را منتقل نمایید.

چک‌لیست پیش از جلسه مذاکره:

– [ ] تحلیل BATNA (بهترین گزینه جایگزین) خود و مشتری
– [ ] شناسایی حداقل ۵ ارزش افزوده متمایز نسبت به رقبا
– [ ] آماده‌سازی ۳ داستان واقعی از مشتریان قبلی
– [ ] طراحی ۱۰ پرسش سقراطی برای کشف نیازهای پنهان
– [ ] محاسبه ZOPA (منطقه توافق ممکن) با مدل‌های کمی

سخن پایانی

مشتری که می‌گوید «فلان جا ارزان‌تر است» دشمن شما نیست؛ او فقط به دنبال امنیت می‌گردد. اگر بتوانید این امنیت را به شکلی ملموس‌تر از رقیب به

او هدیه دهید، نه تنها فروش را نهایی کرده‌اید، بلکه یک مشتری وفادار برای سال‌های آینده ساخته‌اید.

در صنعت بیمه ایران، ما با کالایی به نام **آرامش** سروکار داریم. آرامش ارزان به دست نمی‌آید. این حقیقتی است که اگر خودمان به آن ایمان داشته

باشیم و درست منتقل کنیم، هیچ رقیب ارزان‌فروشی نمی‌تواند تهدیدمان کند.

به یاد داشته باشید: **غول‌های قیمت را با زور تخفیف نمی‌توان شکست داد، بلکه با قدرت ارزش باید فتحشان کرد.**

**دکتر مازیار میر**
پژوهشگر و مدرس مذاکرات پیشرفته فروش و زبان بدن
بنیاد دکتر مازیار میر تاسیس1386

منابع و مراجع برای مطالعه بیشتر

۱. Roth, A. E. (1995). *Bargaining Experiments*. Handbook of Experimental Economics.
۲. Cialdini, R. B. (2006). *Influence: The Psychology of Persuasion*.
۳. Kahneman, D. (2011). *Thinking, Fast and Slow*.
۴. Fisher, R., Ury, W. (2011). *Getting to Yes: Negotiating Agreement Without Giving In*.
۵. دوره تخصصی «هفت قله طلایی: استادی در مذاکرات بیمه‌ای برای بازار رقابتی» – بنیاد دکتر مازیار میر